Ruben van Praagh is Joods orthodox en penningmeester bij de Nederlands-Israëlitische Gemeente(NIG) in Utrecht. Sinds twee jaar woont hij met zijn gezin in Bussum, hij heeft een jonge tweeling. Van Praagh vertelt over hoe het is om in het liberale Nederland het Joods-orthodoxe geloof te beoefenen en welke risico’s Joden daarmee in acht nemen.

Sinds wanneer bent u bij de NIG betrokken?

Ruben van Praagh
Foto: Jelle Reijman

“Al toen ik een baby was namen mijn ouders mij mee naar de Joodse gemeente in Utrecht, ik ben er al mijn hele leven bij betrokken. Naast de financiële zaken als penningmeester, houd ik mij ook nog met andere dingen bezig. Denk hierbij aan het geven van toespraken, het geven van rondleidingen en het onderhouden van contacten namens het bestuur. “

De Joodse begraafplaats van Utrecht wordt ook wel de Nederlands-Israëlitische begraafplaats genoemd. Dit staat volledig los van Israël als land. Het gaat hier om Israël als volk, het Joodse volk. Israëlitisch is Joods en meneer Van Praagh is Nederlands-Israëlitisch.

U gaf mij na de kranslegging aan dat jullie terughoudend zijn met foto’s van de begraafplaats, om rekening te houden met vandalisme en antisemitische incidenten.

Bent u vaak waakzaam voor deze risico’s?

“Er is een permanent risico voor vandalisme en antisemitische incidenten. Precieze adressen van onze locaties vermelden we liever niet. Foto’s waarop te herkennen is waar de begraafplaats of synagoge zich bevindt proberen we te vermijden, omdat anders iemand die er niks te zoeken heeft ook weet waar het is. Je wil niet dat er wat gebeurt, maar je weet dat er mensen zijn die je slechts toewensen in allerlei vormen. Dat kan gaan van modder op je ruit tot een aanslag, en alles wat daartussen zit. Sommige mensen wensen je als Jood allerlei slechts toe, ook al wetens ze niet van je, behalve dat je Joods bent. Als ik zelf iemand niet ken, ga ik er in principe eerst en vooral van uit dat die persoon goeds in de zin heeft. Toch heb ik vanuit het Jodendom wel in mijn achterhoofd de vraag; wat als iemand niet goed in de zin heeft? Dat risico neem ik altijd mee, omdat er dus mensen zijn die negatief staan tegenover iets dat met Joden te maken heeft, zonder dat ze het kennen. Dat is eerst en vooral heel kwalijk. Ten tweede is het iets waar wij altijd rekening mee moeten houden. Ik ken mensen die hun Jodendom naar buiten echt uitdragen, bijvoorbeeld mannen die hun keppel dragen als ze gewoon over straat gaan. Zij ervaren dat ze af en toe zeer negatief bejegend worden, ze worden zonder reden uitgescholden of bespuugd. Meestal wordt het niet erger dan dat, maar dat is al teveel.”

Het Jodendom schrijft verschillende ethische leefregels voor vanuit de Thora en de Talmoed. Zo zijn er regels die bepalen dat varkensvlees niet gegeten mag worden en dat de zaterdag, sjabbat, vrijgehouden dient te worden. In hoeverre houdt u zich aan de ethische leefregels die aan het Joodse geloof verbonden zijn en hoe vaak gaat u naar de synagoge?

“Ik ga denk ik zo’n dertig keer per jaar naar de synagoge. Ik ben zelf niet altijd in de gelegenheid om te gaan, er komen zaterdagen voor dat ik alles volgens de regels doe maar toch thuisblijf. Ik ben vader van een jonge tweeling, soms zorgen de taken thuis ervoor dat ik niet weg kan gaan, dat is heel goed mogelijk. Ik ken maar heel weinig orthodoxe Joden die niet naar de synagoge gaan, een deel van de religieuze voorschriften is dat je zorgt dat je daar bent. Ik houd zeker 15 dagen per jaar zonder discussie vrij om naar de synagoge te gaan, het zouden er veel meer moeten zijn, maar soms word ik door het dagelijks leven gedwongen andere dingen te doen.”

“De meest praktische regels rondom eten en drinken en in welke volgorde dat gebeurt, daar houden wij ons thuis heel strikt aan. Ik zal geen varkens of andere wezens eten die ik niet hoor te eten en we combineren thuis geen zuivel met vleesgerechten. Met deze overwegingen ben ik vrijwel dagelijks zeer bewust bezig, alle dagen ben ik daar onbewust mee bezig. De gebeden die bestaan voor bij het opstaan aan het begin van de dag en bij het slapengaan aan het einde van de dag, die zeg ik eigenlijk nooit. Er zijn ook nog gebeden die je zegt als je iets nieuws ontvangt of uitpakt en in gebruik gaat nemen, daar houd ik mij minder aan.”

Welke vooroordelen komt u tegen over het Jodendom?

“Dat we allemaal voor Ajax zijn, maar dat komt misschien omdat een heel groot deel van de Joden in Amsterdam woont en daar dan automatisch voor de lokale club zijn. Zelf ben ik supporter van FC Utrecht, maar ik ben niet tegen Ajax. Ik ben een positieve supporter, ik ben voor mijn club, maar niet tegen de andere clubs.”

“Een ander vooroordeel is dat mensen denken dat orthodoxe Joden niet goed zouden passen binnen een liberale samenleving, maar het Joodse geloof kent keuzevrijheid en een grote eigen verantwoordelijkheid. Je gaat niet zomaar een ander zeggen wat die moet doen. Het gaat pas fout als door het handelen van één persoon, andere mensen daar last van krijgen.”

“Er wordt ook nog weleens gedacht dat we alleen maar bezig zijn met wat er in de Tweede Wereldoorlog gebeurd is. Dat is niet het geval. Het is een belangrijke les uit de geschiedenis, maar we zijn vooral bezig met actieve Joden om de boel gaande te houden. Voor de nagedachtenis van de slachtoffers is het mooi om de monumenten te hebben en onderhouden, maar we zijn vooral bezig met het in gebruik houden van de synagoge en te zorgen dat we dat in de toekomst kunnen blijven doen.”

U past wel binnen de liberale samenleving?

“In het algemeen past het Joodse geloof perfect binnen Nederland. Het is niet aan orthodoxe Joden om anderen buiten het geloof te vertellen wat ze wel en niet moeten doen. Wij hebben de zeven Noachidische geboden, de Zeven Wetten van Noach, maar deze gelden voor alle mensen en staan zelfs in de wet. Denk hierbij aan ‘gij zult niet stelen’ en ‘gij zult niet doden’. Het Jodendom heeft binnen Nederland absoluut zijn plaats, juist binnen de traditie van liberalisme en vrijheid.”

“Er wordt weleens negatief gedaan over de rol van mannen en vrouwen in het Jodendom en het is ook absoluut geen feministische religie. De diensten zijn meer op mannen gericht en dat zie ik als iets volkomen natuurlijks binnen de voorschriften van het Jodendom. Mensen zeggen weleens dat mannen van alles mogen, maar ze moeten ook van alles. Als een man in de synagoge is, heeft hij daar automatisch bepaalde verantwoordelijkheden en taken. Vrouwen hebben weer andere verantwoordelijkheden. Sommigen zorgen voor de kinderen in plaats van de synagoge te bezoeken. Dat is volkomen legitiem, want zorgen voor je kinderen en zorgen voor de toekomst. Dat is een heel belangrijk principe Er zijn ook wel degelijk orthodoxe feministen, alhoewel die de zaken iets anders aanpakken dan we van veel andere feministen gewend zijn. Ik ben zelf bijvoorbeeld regelmatig thuisblijfpapa en dat komt onder Joden zeker vaker voor.”

Ervaren Joden moeilijkheden met het beoefenen van het geloof in Nederland?

“Er zijn nu binnen Nederland bewegingen gaande die de beoefening van het Jodendom in de weg gaan zitten. Dat is gelukkig erg beperkt geweest, maar er is een poging gedaan om ritueel slachten te verbieden, terwijl ritueel slachten essentieel is voor Joden die vlees willen eten. Ook is er een poging gaande om de besnijdenis van jongetjes te verbieden, dat is een beknotting van de vrijheid van geloof. Het liberale Nederland wordt in het algemeen onverdraagzamer ten opzichte van religie. De vrijheid neemt af als deze zaken daadwerkelijk praktijk worden. Dat is gelukkig niet zo, maar als dit in de toekomst wel gebeurt zal dat zeker een beknotting van onze vrijheid zijn.”